Hij komt: de 'zelfstandige met geld', de zmg'er.

Hij ís er al. Maar we zien hem nog niet.

Een probleem moet je van verschillende kanten bekijken, vooral een vastgelopen exemplaar. Zoals ik hier al vaker beweerde, geldt dat ook, en met name, voor 'de econonomische crisis'. Die gaat structureel niet worden opgelost zonder een herbezinning en herdefiniëring van wat arbeid eigenlijk is.

Het is óók een probleem waarvoor de oplossing al beschikbaar is; als je 'm wílt zien en ermee verder wilt.

Begin eens aan het eind.

Je arbeidzame leven zit er op. Na jaren zwoegen liggen daar de zeeën van tijd, de oceanen met nieuwe mogelijkheden. Wat doe je daarmee? Da's een ongelooflijk relevante vraag, want die zeeën en oceanen waren er al tijd al, maar jij was bezig met iets anders: geld verdienen. Dat móet kloppen, want als je je passie - blegh-woord - of je vreugde had gevolgd, had je wellicht (waarschijnlijk, denk ik zelfs) iets anders gedaan.

Maar goed. Nu is er de kans om dingen te doen die je echt leuk vindt, die je intrinsieke bevrediging opleveren. Je kunt aspecten die je niet bevallen, buitensluiten en je kunt werk dat je niet bevalt stomweg negeren. Een mooi toekomstbeeld, dat voor de een meer realiteit zal worden dan voor de ander.

Maar er is een groep die interessant is. Dat is de groep mensen die zo heeft gewerkt en geleefd dat zij financieel onafhankelijk kunnen gaan leven. Hetzij omdat zij hebben gespaard, hetzij omdat ze soberder bestaanswensen hebben; maar bovenal omdat ze financieel onafhankelijk zijn van wérk. We kennen ze allang onder verschillende namen: de rentenier, de gepensioneerde, de babyboomer.

Dit zijn de ZMG'ers; de zelfstandigen met geld. Een categorie die we nog niet kenden, maar die wel bestaat.

Het zijn al die mensen die op de arbeidsmarkt actief blijven of worden, maar dan op hún voorwaarden. Het zijn professionals, ervaren mensen die hun kennis en ervaring voor heel lage tarieven kunnen vermarkten, omdat geld geen drijfveer meer is. Het zijn de mensen die door hun keuzes voor werkgevers keiharde oordelen vellen over werkgevers (als men zelfs grátis niet voor je wil werken...).

De arbeidsmarkt zal worden opgeschud. In een afhankelijke periode zullen werknemers werken ondergeschikt aan de wensen van werkgevers teneinde een toekomst op te bouwen. In die periode wordt gespaard voor de oude dag. Dan komt er iets wat we niet eerder kenden: de onafhankelijke periode. Dat is de periode waarin het gouden koord van de werkgever wordt verbroken.

Het is niet het principe wat nieuw is, maar wel de omvang en intentie. Renteniers kenden we al. Maar mensen die op grote schaal nieuwe banen gaan benutten om nog actief te zijn; da's relatief onbekend.

Het zál ook gebeuren. Ouderen worden geacht langer te participeren op de arbeidsmarkt. Maar nooit hoor je iemand over de instrumenten om dat te stimuleren laat staan te sturen. Nog steeds wordt gedacht in termen van de koorden van salaris en loon. Maar wat als dat wegvalt?

De effecten zullen er ook zijn. Niet iedere werknemer-op-leeftijd zal in de positie komen zelf te beslissen. Móeten werken voor een loon zal niet op slag verdwijnen. Maar wel zal een kapitaalkrachtig deel - nu al doelwit van de overheid - zich manifesteren. De kans is groot dat dat goed opgeleide mensen zullen zijn. Werkgevers zullen die ZMG'ers, goedkoop, ongetwijfeld willen hebben. "Hoeveel zmg'ers heb jij in dienst?" Maar de keuzes van ZMG'ers zullen veelzeggend kunnen zijn.

Het denken in verhoogde AOW- en pensioenleeftijden geeft aan dat vooralsnog te sterk wordt geredeneerd vanuit een eerste fase, waarin 'werken voor inkomen' geldt. En zolang de inzet van 'inkomen voor werk' wordt weg gezet als 'vrijwilligerswerk' - alsof dat niet professioneel kan zijn - zal de ZMG'er als fenomeen nog niet veel kans maken.

Dáárom gaat het mis met de pers

In de vakantie zat ik lekker onder het eikje wat rond te lummelen op het Internet. Zo ronddwalend trof ik een titel die me indertijd ook al trof: Broodroof en Broddelwerk. Hij staat op Journalisten Lab.

Zo lezend onder de boom trof me iets anders dan die eerste keer:

De “kop en 50 woorden” is best veel, meestal heb je de essentie dan wel te pakken zodat je niet naar de originele bron hoeft. Veel bronnen vinden het dan ook niet fijn.

Inderdaad. Het gaat over de werking van platforms als Dichtbij die een mengsel brengen van content curatie en eigen werk. Dat brengt wrevel met zich mee. Want journalisten - of beter: de uitgever - wil wél graag overal en altijd de eer (geld) die hem of haar naar zijn of haar indruk toekomt. Niet onterecht. Maar het is een ontkenning van een nieuwe vorm van publiceren.

Dat citaat hierboven trof me daarom. Wat me de eerste keer niet direct was opgevallen, is dat het bijna een pot verwijt de ketel-situatie is. Want blijkbaar functioneert de journalist binnen een conventie en een strak stramien: de boodschap breng je in de eerste regels van je artikel.

Kijk. Dat is een uitnodiging voor diegenen die dan slim software kunnen inzetten. Blijkbaar lukt het de schrijvende pers niet om buiten hun zelfgebaande paden te treden. Terwijl dat toch een deel van de oplossing is.

Waarom wordt dat stramien gehanteerd? Zijn de lezers te lui, te dom om verder te lezen? Of hebben 'we' onszelf dat aangeleerd? Waarom zou een nieuwsartikel niet een, pakkende, lange aanloop naar het nieuwsfeit mogen hebben? Waarom wordt de lezer niet uitgedaagd?

Als het waar is wat ik denk - dat die conventies en stramien zo bepalend zijn - dan heb ik meteen minder 'medelijden' met bestaande media die klagen over 'jatwerk'. Dat begint nu te neigen naar 'uitlokking'. Tijden en mogelijkheden veranderen. Iedereen past zich daaraan aan: langzamer of sneller, meer of minder. Maar aanpassen doe je.

Als de artikelen in vorm ónvoorspelbaar worden, zal iedere content curator net iets meer inspanning moeten leveren dan nu. Lezen en samenvatten en met hyperlinks naar de oorspronkelijke tekst terug verwijzen. Maar dat betekent ook meer (gevraagde) erkenning op voor de oorspronkelijke schrijver. Want de samenvatting is toch altijd minder dan het origineel.

Geen idee of het werkt. Maar die '50 woorden aan het begin'? Mij lijkt dat de journalist daar eens aan moet gaan tornen.

Open brief aan de wethouder Werkgelegenheid

Geachte heer, mevrouw,

U heeft de oplossing zelf in handen. Waarvoor? Laat ik proberen dat uit te leggen.

Naar alle waarschijnlijkheid droomt u 's nachts dat uw gemeente bruist van energie. Voor uw geestesoog ontrolt zich het beeld van een nijver volkje. Enthousiaste ondernemers haasten zich door de straten. Met een tevreden glimlach. De hele stád straalt dat optimisme uit.

De ochtend is dan wat minder. Leiden is in last. Nederland luidt de noodklok. De economische motor hapert, stottert, stagneert. De energie vloeit weg uit uw gemeente.

Wat te doen?

Een belangrijk deel van de oplossing ligt in uw gemeente voor het oprapen. Menskracht die te gebruiken is en die feitelijk al is bekostigd waardoor ze min of meer gratis is.

In Leiden is pas een actieplan gepresenteerd om jongeren aan het werk te krijgen of (bij) te scholen. Dat is allemaal niet bijzonder. Ook niet zo heel bijzonder, maar wél belangrijk om vast te stellen, is dat Leiden en zijn partners een dynamische aanpak kiezen. De jonge werkloze en zijn mogelijkheden zijn leidend. Oplossingen moeten daarbij aansluiten, ook onorthodoxe. Maakt u zich, als bestuurder, geen zorgen dat dat 'u vraagt, wij draaien' wordt in Leiden; de inspanning zal van twee kanten moeten komen.

U beschikt over deskundigheid in uw gemeente, die níet wordt benut. Energie die weglekt en ervaring die verstoft raakt. Waarom die niet aangesproken in het belang van uw lokale economie en van de betrokkenen?

Het eist wel wat lef. Maar 'wie niet waagt, die niet wint' is niet voor niets een wijsheid.

Uw gemeente herbergt een aantal 55plussers, die in de systemen van het UWV zijn terecht gekomen. Mensen waarvan duidelijk is dat het voor hen uitermate moeilijk is weer een plaats te vinden in loondienst. Mensen ook die wel werk- én levenservaring meebrengen. Mensen die niet zo snel meer in paniek raken of onder de indruk. Mensen die kunnen relativeren.
En u weet net zo goed als ik dat dat niet hetzelfde is als 'Ja, maar...'-denken of 'niet met de tijd meegaand'. Ook u weet dat dat een leeftijd-ónafhankelijke mindset is. Of heeft u nooit gehoord van de vroegoude jongere, de antipode van Koos Koets?

Al die energie komt uw richting op. Ná de periode onder de hoede van het UWV zal een fors aantal via IOW of WWB uw verantwoordelijkheid worden. U gaat er een kostenpost bij krijgen de komende jaren.

Een kostenpost?!

Ik zeg: draai het om. U heeft ineens de beschikking over een impulskracht. Als u slim bent en slim opereert, kunt u een stevige zwengel geven aan uw lokale economie.

Waarom geeft u al die oudere werklozen - laten we het beestje bij z'n naam noemen - niet de ruimte om zich maximaal in te zetten? In te zetten voor uw samenleving.

Natuurlijk, het is niet politiek-correct te accepteren dat mensen niet meer in loondienst zullen werken. Maar het ontkennen, is niet alleen het ontkennen van de werkelijkheid; het is ook het doodslaan van energie omdat men wordt verplicht energie te steken in zinloos tijdverdrijf: het met alle geweld vinden van een betaalde baan.

Als u het lef en de visie heeft: waarom zo'n groep niet ontslaan van die verplichting en via individuele gesprekken nagaan waar ze aan de slag kunnen. Niet dwingend, maar hen faciliterend. Voor de een zal dat vrijwilligerswerk zijn en voor de ander het begeleiden van beginnende ondernemers. De een zal ondersteunend kunnen zijn in het onderwijs en de ander een poging willen doen tóch ZZPer te worden. Er zullen ook dure externe adviseurs vervangen kunnen worden.
Maar laat ze dat dan dóen. Zonder de dreiging een uitkering te verliezen of belemmeringen in het aantal uren.

U bent niet voor niets wethouder. Waarom niet met het UWV onderhandelt over het al eerder kunnen inzetten van die groepen? Waarom niet een poging gewaagd het UWV te bewegen te investeren in úw toekomstige medewerkers? Waarom niet de minister overtuigen van een flexibele oplossing voor oudere werkzoekenden die ook nog eens maatschappelijk rendement oplevert? De báten komen uw kant op.

Met vriendelijke groet,
Jan van der Sluis

PS
meneer Jan-Jaap de Haan, wethouder in Leiden,
míj kunt u bellen om dit eens verder uit te werken. En ik ken nog wel mensen in Leiden die geïnteresseerd zijn.

Oplossend vermogen

Je hebt al gekeken, want een plaatje trekt eerder je aandacht dan tekst. Maar goed. Kijk eens naar beide puntenwolken hieronder. Wat is het verschil tussen beide?

Nee, nee, er zit geen verborgen boodschap in. En evenmin iets als een Rorschach-test of een test op kleurenblindheid. Het is gewoon een stukje huisvlijt van mij.

En het verschil tussen beide is 6. De wolk aan de rechterkant bestaat uit 100 puntjes, die links uit 94.

Wat zo bijzonder is, is dat de kans bijna 0 is dat je dat verschil hebt opgemerkt. Zeker nu de stipjes geen ordening kennen, heb je geen enkele referentie dan de twee wolken ten opzichte van elkaar. En dan zie je een verschil dat zo klein is als zes stipjes minder dus niet.

Op grote aantallen zie je dat soort van kleine verschillen niet zo. Persoonlijk vind ik het mooiste voorbeeld de homeopatische verdunning: het potentiëren. Ik heb het moeten opzoeken, hoor. Maar de kern is dat je door verdunnen en krachtig schudden de eigenschappen van een stof kunt overdragen aan een oplosmiddel. Da's handig als je een giftige stof als geneesmiddel wilt gebruiken; maar het roept wel de vraag op of er ook een grens is aan dat 'potentiëren', want wat doe je met één druppel tinctuur in een bak water zo omvangrijk als een Noordzee. Geschud of niet, van die ene druppel blijft bar weinig over.

Maar verdunning komen we op meer plaatsen tegen. De bekende voorbeelden haal je uit je eigen jeugd. De verdelingsproblemen van snoep en taart tijdens kinderfeestjes of 'uitdelen' op school. De rijen voor de kassa of de files voor de franse snelwegtolhuisjes vormen ook een versie. En wat denk je van je mengkraan: kouder, warmer water voor de douche.

Maar als het gaat om sociale fenomenen lijkt het anders te gaan. Dan speelt beeldvorming een belangrijke rol. Dan lijkt de samenleving wel op homeophatische overtuiging gebaseerd: onbewijsbaar, maar voor gelovigen onfeilbaar.

'Nederland wordt overspoeld door vluchtelingen, die vaak ook nog 's economische vluchteling zouden zijn en geen humanitaire'
Enig idee hoeveel vluchtelingen er in Nederland zijn? En wat dus de 'mengverhouding' is? In 2011 rapporteert Vluchtelingenwerk over een onderzoek van Regioplan uit 2006 dat de veruit hoogste schatting heeft (als direct gevolg van een ruimere definitie van 'vluchteling'): 200.000-250.000. Op een totale bevolking van rond de 16.000.000. Waar hébben we het over. Toch wel over 1,6%.

Je zou toch denken dat 'we' als samenleving met enorm veel gemak dergelijke, percentueel kleine, problemen moeten kunnen opnemen. Maar dan moet je niet te maken met bedoelde of onbedoelde concentraties. Want dan werkt dat absorptievermogen echt niet meer.

Precies dezelfde benadering kun je, als gedachtenexperiment, ook loslaten op een probleem als werkloosheid. 6% werkloosheid. Denk je nu echt dat we door herverdelen niet in staat zijn om met ons allen zoiets op te vangen? Enig idee hoeveel werktijd jij zou inleveren als je 6% inlevert? Dat is bij een 40urige werkweek wel 2,4 uur. Net zoveel tijd als je gemiddeld vermorst. Ook belangrijke tijd, overigens! En je salaris? 6% minder van modaal in 2011 (€2353 bruto) is toch wel €141,18. Dat zou je bruto inleveren per maand. Hoeveel dat netto is, mag je hier zelf uitrekenen. Erg, hè?

Snap je de puntenwolken? 6 op 100, 6%. Da's grosso modo het werkloosheidspercentage.

Ik vraag me echt af waarom we dat soort van problemen niet kunnen oplossen door middel van verdunnen. Het enige waarvoor ik bevreesd ben... dat we het gewoon niet wíllen en alleen aan onszelf denken.