De huur-pers, tot de dood erop volgt

Een huurverhoging van €24 per maand: is dat veel? Nee, zul je zeggen.

Maar nu woon je in een aanleunwoning en ben je bijna 97 jaar oud. Het inkomen is om en nabij €25.000,00 aan AOW plus pensioen. Je huur bedraagt nu €756 en gaat naar €780.

Eerlijk gezegd, vind ik dat dus heel veel. Wellicht moet je die drie zinnen hiervoor nogmaals lezen: 97 jaar, €2.000 'inkomen' en bijna €800 huur. Daar komt dan in elk geval nog de zorgpremie bij, de maaltijden in het verzorgingshuis(€7,50, dacht ik. Per maaltijd) en van de rest leef je. Geen vetpot.

Maar op die leeftijd heb je toch ook niet veel meer nodig? Dat klopt (soms). Maar om er maar meteen van úit te gaan dat oudere mensen minder nodig hebben, gaat wat ver.

Waar het me nu om gaat, is het antwoord op de vraag: wat zou jij verwachten voor die huur?

Welnu, da's niet veel. Volgens de puntentelling zijn er vier verwarmde ruimtes en een berging. Daar zat ik zo 's naar te kijken en te denken: en waar zijn die dan? Twee slaapkamertjes, inderdaad. Een woonkamer(tje) tevens eetkamer is er ook. Da's drie. Tussen woonkamer en slaapkamer ligt een keukentje. Ook waar. Dus dat is blijkbaar nummer vier. De berging is nieuw voor mij, want die is er wel maar in de kelder en gemeenschappelijk. Je hebt de mogelijkheid er zelf een opbergkast neer te zetten.

Administratief klopt het wel redelijk.

Nu de werkelijkheid van alledag. Dat keukentje is werkelijk een keukentjé en het staat in open verbinding naar de woonkamer. Je moet je een twee meter brede gang voorstellen waarin aan één kant een fornuis (elektrisch) en een aanrecht passen en aan de andere kant een koelkast kan staan. Je houdt een loopruimte over van een meter breed.

Loopruimte?! Jazeker, want aan de andere kant van de keuken zit een deur. Die geeft toegang tot de slaapkamer. Dat is het centrum van de woning: een slaapkamertje met een deur naar de keuken, een deur naar de doucheruimte en een deur naar de gang.

Die gang is feitelijk vermorste ruimte omdat je er eigenlijk niet veel mee kan. Hij is een meter of vijf, zes lang en te smal om een kast neer te zetten. Hij is logisch vanuit het perspectief van mensen die bezoek ontvangen. In een aanleunwoning gebeurt dat natuurlijk ook - zij het echt niet heel vaak - maar dat betekent nog niet dat daarvoor een gang met deuren iets toevoegt. Je denkt toch niet dat die deuren iedere keer dicht gaan als er iemand komt?! Ofwel, een groot stuk van die gang had veel beter bij één of meer kamers getrokken kunnen worden.

Datzelfde gebeurt met een tweede toilet, bij de voordeur. Niemand die die gebruikt. Maar hij ís er wel. Eventuele gasten zouden kunnen blijven overnachten in het tweede slaapkamertje dat is bedoeld als logeerkamer. Dan is zo'n tweede toilet handig. Ware het niet dat de logés te weinig tot niet komen en de kamer al lang in gebruik geraakt als rommelhok/berging. De berging in de kelder is té ver weg.

Het zal niet verbazen dat er geen speelruimte overblijft. Echt níet. Was het niet zo dat de zwaksten in de samenleving weinig tot geen last zouden ondervinden van de ombuigingen, hervormingen en bezuinigingen? Eerlijk gezegd, weet ik nu zeker dat degene die dat uitsprak ofwel oliedom is ofwel zand in onze ogen probeerde te strooien, bewust misleidend.

De verstorende oudere

Tijdens de introductie vond ik het een wat vreemde nadruk: "vooral klein leed aan de orde laten komen". Dat leek, en lijkt, me nu niet bepaald een openingszin bij een openbaar debat. Hij is, eufemistisch, koersbepalend. Toch?!

En wat ís 'klein leed'?

Even terug. Het is woensdagmiddag en buiten begint de lente op stoom te komen. Binnen hebben zich ouderen verzameld om met kandidaatraadsleden te praten over zaken die ouderen bezig houden. Zes raadsleden en een stuk of zestig ouderen. Met m'n - haast - 59 bevind ik me onderaan hun leeftijdspyramide. Da's het decor.

Klein leed; waarom zouden we het zo nadrukkelijk moeten hebben over klein leed? Dat houd me vanaf het moment dat ik het denk bezig. Zijn die ouderen nu echt nergens anders mee bezig dan klein leed? Hun eigen kleine leed?

Voor zover ik het begreep, is de sneeuw- en ijsbestrijding klein leed. Of, juister, het ontbreken ervan, waardoor het buiten glad en kledderig is. Het is, in Leiden, het idee dat het verdwijnen van gescheiden voet- en fietspaden een achteruitgang is. Het schijnt dat wij ouderen ons ongemakkelijk voelen in een situatie waarin we een vlak moeten delen met auto's en fietsen. Nou, die fietsen - en soms auto's - kom je ook op die vrijliggende voetgangersstoep tegen, hoor.

Maar goed, klein leed is dus klein leed. En in mijn beleving narrig gemor. Van dat ouwezeuren gezeik. Precies passend bij het vooroordeel van 'ouderen'. Dáár zaten we in Leiden op te wachten. Gaan die oude knarren zich eindelijk eens serieus ergens voor interesseren, worden ze meteen weer in het hokje terug gejaagd.

Gelukkig ging het al vrij snel mis.

Diezelfde ochtend had ik met een aantal mensen mijn, onze ideeën over maatschappelijke participatie door ouderen besproken (ergens in de komende maanden zul je daar, in Leiden, vast meer over horen). Ik moet er nog wat tekst omheen fabriceren, maar de kern is dit:

het is doodzonde inactiviteit op te leggen aan mensen die nog actief willen en kunnen zijn

.

Een poos terug maakte ik er al 's een blogpost over: Open brief aan de wethouder Werkgelegenheid. De rest van de ideeën zijn, sluw, verwerkt in andere blogposts. Gelukkig is het gesprek met de wethouder er aan het eind van de zomer van 2013 gekomen. Niet dat we dat goed afrondden, want na anderhalf uur kregen we honger. De wethouder sloot met de woorden "zullen we hier een komma zetten? Ik bespreek het met het management van de sociale dienst en kom dan bij je terug.".

Nooit meer iets over gehoord.

Gelukkig spreek ik hem vrij vaak. En hij was er vandaag ook. En helemaal mooi - mooi, hè, dat twee keer 'en'?... Helemaal mooi is dat die wethouder aan het eind van de middag zei dat degene die pleitte voor het waarderen en benutten van het kapitaal van ouderen hém het meest had geïnspireerd.

Dat was ik dus niet.

Nu zal me dat een relatieve biet wezen. "Jan, claim je eigen ideeën nu eens. Houd ze bij jezelf. Houd de regie." Hoe vaak ik dát wel niet hoorde in m'n leven, en zeker de laatste paar jaren. Maar dat ga ik dus nooit leren. De mentaliteit van 'delen' ligt me niet alleen meer; het is m'n natuurlijke houding. En dus was het idee allang gedeeld met het kerngroepje, waardoor één van de leden daarvan de wethouder kon inspireren.

Nu nog even zorgen dat het plan verder komt. Delen is één, maar er moet nog 's een optelsom van komen: the disruptive citizen.

Even...

Mag ik even terugkomen op een eerder idee om in Leiden camera's op te hangen? Nee, nee, dat vind ik nog steeds een goed idee.

Vandaag stuitte ik op een uitwerking ervan; of beter: een idee voor nóg een toepassing.

Zou er een conglomeraat van bedrijven zijn te vinden of te formeren dat in de Leidse verpleeg- en verzorgingshuizen live op grote schermen beelden van de stad toont?

Vandaag hoorde ik flarden van een gesprek tussen een patiënt en familieleden. Dat ging - uiteraard - over de familie. Maar ook over de veranderingen in de buurt. Je kent dat wel: "De winkel op de hoek is verbouwd" of "In de straat hebben ze een boom omgehakt".

Dan zit je daar zo half-orig naar te luisteren en ineens valt je op dat degene die dat allemaal níet ziet - wellicht zelfs: zál zien vanwege ziekte - bijna wordt gemarteld door die woorden.

Wat is er nu pijnlijker dan anderen enthousiast te horen vertellen over dingen die jij niet meemaakt omdat je bent 'opgesloten' in je ziekte, in een verpleeginrichting, in een zorginstelling? Hoe goed bedoelt: jíj kan niet weg! Dat is de kat op het spek binden, nadat zijn tanden eruit zijn getrokken. Een Tantaluskwelling.

Natuurlijk, het is altijd een surrogaat.

Maar ik zag al een hoekje in het restaurant voor me. Met een groot scherm - want niet iedereen ziet even goed - waarop een aantal camerabeelden uit de stad zijn te zien. Met één aanraking kun je die vergroten.
En als je verbeelding op stoom komt: waarom niet ook communiceren met andere verpleeg- of verzorgingshuizen, of buurthuizen, of.... ?

Zou onze Leidse glasvezelaar - Ziggo?! - geïnteresseerd zijn in demonstraties van deze orde? Demonstraties die geen pilots zijn, maar de realisatie van sociaal contact-surrogaten. Demonstraties hoe je de kwaliteit van leven kunt verhogen, hoe je de participatiesamenleving deels met techniek kunt invullen, hoe je zorg en sociaal leven kunt combineren. Zou Samsung de schermen willen schenken? En Philips de camera's in de stad? Zou de gemeente Leiden willen meewerken en ontheffingen verlenen en plaatsing van de camera's regelen?

Het idee is goed. Nu nog wat steun bij de realisatie. Wie?