Eenheidsworst of ambachtelijke worst

Dat het een oneigenlijke situatie is, zullen velen kunnen beamen. We hebben een situatie laten ontstaan waarin emotieloos denken bepalend is. Een situatie waarin zo ongeveer álles in regels is vastgelegd én waarin de uitvoerders corrigeerbaar dienden te zijn. Corrigeerbaar zijn, impliceert een machtsverhouding; werknemers en dienstverbanden (met salaris).

De angst voor ongelijke behandeling, de angst voor klungelige uitvoering, de angst voor misbruik (oncontroleerbaarheid). De markt van welzijn en geluk is zeker niet de enige. Ook in de zorg. Ook binnen de overheid. Ook binnen bedrijven en ook binnen het maatschappelijk verkeer heeft onzekerheidsreductie toegeslagen. Of het nu in de vorm is van juridisering - welke aansprakelijkheid levert dit ons op? - of standaardisering - is dit gedaan conform vastgestelde richtlijnen en afspraken?; het effect is een tendens naar eenheid(s-worst).

Gelijke monnikken, gelijke kappen. Het klinkt zo vanzelfsprekend en rechtvaardig.

Wat lang is ontkend (door velen), is dat die basis niet bestaat. De variatie in mensen, hun behoeften, hun netwerken is immers zó groot dat mallen een onlogische oplossing zijn. De voorbeelden daarvan zijn dagelijks te vinden; van de beroepsindelingen bij overheden die 'wéér niet míjn functie afdekken' tot je eigen neiging mensen in groepen in te delen.

Inmiddels heeft ook de overheid door dat die variatie bestaat. Inmiddels heeft ook de overheid door dat de huidige situatie creativiteit en initiatief smoort in regels en bemoeizucht. Inmiddels heeft ook de overheid het individu en z'n mogelijkheden ontdekt.

Maar haar woorden en beleid zijn vals en voos.

Met de mond wordt beleden dat het goed is dat het individu (weer) zelfbeschikking krijgt. 'Denken in mogelijkheden, kansen en oplossingen' met daar achteraan: 'die je zelf in elkaar knutselt met je netwerk'. Het begint met de WMO en culmoineert (vooralsnog) in de drie decentralisaties naar de gemeenten, waarin het individuele oplossend vermogen tot mythische proporties wordt opgepompt.

Natuurlijk is het terecht dat je dat initiatief ruimte teruggeeft. De belangrijkste vraag lijkt me echter met welke achterliggende gedachte. Het lijkt er op dat de redeneringen zwaar geforceerd zijn en bedoeld om bezuinigingen te verhullen. Een doekje voor het bloeden, een schaamlap, maar vooral een blad aan de boom dat plots is omgeslagen. Zonder gêne worden argumenten die tot voor kort werden weg gezet als irrelevant, nu zelf te berde gebracht. Beschamend (en, ja, adviesorganisaties: u doet daar net zo hard aan mee!).

Dat die woorden betekenisloos zijn, bleek van de week weer. De gemeenten waren bijeen op het congres van hun vereniging. Daar gebeurde iets bijzonders, als je er over nadenkt. Er werd serieus besloten tot standaardisatie:

RT @VNGemeenten: Gemeenten besparen kosten #decentralisaties door standaardisatie administratie: besluit ALV tijdens #vngjaarcongres > httpow.ly/yaFoB

RT @KINGgemeenten: Nieuw standaardisatietraject Zorg op de kaart #operatienup #decentralisaties #basisregistraties ow.ly/y7XTB

Da's héél verstandig,

tenzij je van plan bent maatwerk toe te staan, tenzij je van plan bent afwijkiingen toe te staan, tenzij je van plan individuele oplossingen toe te staan. Als je dát wilt, wordt standaardisatie discutabel. Oók als het ogenschijnlijk 'alleen maar' over administratieve processen gaat. Hoe dát uitpakt, weten we allang. Precies die effecten zijn de reden om initiatief en creativiteit te stimuleren. Toch?

Kortom, de betrouwbaarheid van gemeenten als partners die samen met ú oplossingen mogelijk (gaan) maken, is stevig verminderd. Ze denken nog steeds in centrale afspraken. Die verhouden zich niet zo heel erg goed, zeg maar: niet, tot lef, creativiteit en maatwerk.

(Ik zie een heel nieuw circuit ontstaan van individuen die zich meer en meer áf keren van iedere overheid in deze vorm)

Werkloosheid dáált?!

Weet je hoeveel definities van 'inkomen' we hebben? Niet één. Vele. Het is alweer jaren terug dat we met een onderzoeksgroep op dergelijke vervelende problemen stuitten. Vervelend, omdat ze vergelijking van cijfers lastig tot onmogelijk maakten en maken. 'Armoede' ook zo'n mooie; ook daarvan bestaan er verschillende. De grootste ellende en diepste triestigheid is dat alle definities alleen maar bestaan in het belang van de maker, niet van het subject, het onderwerp.

Mocht je me niet geloven. Zoek maar eens op "definities van inkomen". Je krijgt een waslijst te zien, met ondermeer een rapport van m'n ex-werkgever SCP over het begrip en een, veel beter leesbaar en recenter, van Regioplan. Dat laatste is tussen twee haakjes ook informatief over het begrip ZZP. Inderdaad; hebben we ook meerdere betekenissen voor.

Dan lees je van de week "werkloosheid daalt opnieuw".

Het is al lang een kafkaïaans gooi - en smijtwerk met cijfers geworden dat onderzoekers en (hun opdrachtgevende) beleidsambtenaren beoefenen. Het werkelijk diep- en dieptrieste is dat niemand door de bomen het bos meer ziet en snapt wat er gebeurt. Iedere band met de realiteit is, in beleid, verloren, doordat een 'realiteit' wordt gezocht die spoort met de beleidsvisie. Denk niet dat dat overdreven is. Vraag je af en toe maar eens af wát waarom werd gemeten en hoe het mogelijk is dat daarover controverse bestaat. Als het geen aperte meetfout was, is de waarschijnlijkste verklaring 'meerdere definities of interpretaties'.

De werkloosheid dáált helemaal niet.

Het is een zuiver administratief fenomeen. In de registratie van het CBS daalt het cijfer. In de werkelijkheid van alledag neemt de ellende gewoon toe, hoor. Het inactief zijn, werkéloos, zonder baan, zonder baas, somber en sober thuis; het is geen steek verbeterd.
Het CBS geeft terecht aan: "(...) het aantal werklozen (daalt) vooral omdat meer mensen zich terugtrekken van de arbeidsmarkt."

De werkelijke werkloosheid is iets heel anders dan de geregistreerde. Niet voor niets rapporteert het UWV diezelfde dag een tóename van de WW-uitkeringen. Dat zijn helemaal geen tegensprekende cijfers. Het zijn bestandscijfers. Wie daarin niet is opgenomen, wordt niet meegeteld.

Het CBS legt, zoals vaak, de vinger op de juiste plek: de terugtrekking van de arbeidsmarkt. Tijdens de vorige crisis gebeurde dat ook. Ken je de termen nog? De informele economie, de zwartwerker, de overlevings-arrangementen (coping behaviour)?

Dat gebeurt nog steeds. Maar nu veel beter en krachtiger. Kon een informele economie nog worden weggezet als een half-criminele of als een waartoe je niet makkelijk toegang had als je er nog niemand kende; nu is dat anders. Eerlijk gezegd, hoor ik bij diegenen die er hoop uit put.

De huidige stand der techniek maakt die netwerkaanpak nu veel makkelijker. Nog oneindig veel belangrijker is dat ook de manier van denken en werken daarmee veranderd. Het gros van de werknemers sombert. De ZZPer, hoe moeilijk overeind blijvend ook, heeft in tegenstelling tot de freelancer van toen het imago van vrijbuiter, vrije geest, iemand die met plezíer werkt. Grote structuren vallen als zandkastelen uit elkaar. De enige grote zorg is dat dat niet te snel mag gebeuren.

Mijn interpretatie van de cijfers is dat steeds meer mensen zich áf keren van de klassieke arbeidsmarkt. Ik kén ze ook: mensen die geen uitkering meer willen en - hoog opgeleid - zichzelf wel redden. Vanaf dat moment zijn ze onzichtbaar voor de bestaande detectiesystemen. Als de overheid zelfredzaamheid propageert, dan krijgt ze dat ook; inclusief het verminderen van zicht op de samenleving.

De transitie nu gaande is, lijkt te zijn, zal voorlopig nog onduidelijk blijven. Beweren dat de werkloosheid daalt, is echter sovjetrussisch geloof in cijfers. De echte, informele wereld groeit. Ten goede? Ten kwade? In elk geval onbeheerst door anderen dan de mensen zélf.

De Zwarte Gaten zijn hier

Astronomisch klopt er vast geen barst van. Beeldsprakig vind ik 'm wel leuk: softwaregebruikers die worden binnengezogen door de fabrikant.

De energiebron daarvoor is bekend: gemak.

In de wereld die het Internet heet, doen zich ontwikkelingen voor met effecten in de reële wereld. Effecten die we nooit echt voorzagen.

Ergens de afgelopen jaren heb ik beweerd dat grote bedrijven zich steeds meer gaan gedragen als natiestaten. Da's absoluut geen oorspronkelijk idee. De kritiek op multi-nationale ondernemingen stamt al uit de vorige eeuw. Hun arrogantie - "dan vertrekken we toch uit Nederland" - leek hen buiten de rechtsorde te plaatsen. Alsof je een gladde aal of kledderige kwal probeert vast te pakken.

Het is nog erger.

Nu zitten we met globale ondernemingen. Ondernemingen die niet eens fysieke producten verkopen, maar die vooral uit zijn op mensenzielen. Zij verkopen gemak aan de afnemers van hun diensten. En zoals ooit de zuilenstructuur Nederland in onzichtbare kolommen verdeelde, zo verdelen de softwarebedrijven de wereld.

Een dramatische stijlfiguur, zeg je?

Mwah... deels. Maar de vergelijking gaat ver, hoor. Die zieltjes klopt: Google, Apple en consorten strijden om jouw keuze hun hele infrastructuur te gebruiken "want dat levert de gebruiker gemak op". Die zuilen kloppen ook: de grondslag is geen religieuze, maar verder zijn het, als je wilt, afgesloten leefwerelden. Als je wilt, kun je je hele digitale leven doorbrengen in een Googlewereld.

We gaan nog interessante tijden tegemoet. Aan de ene kant lijken we ontwikkelingen te zien die duiden op kleinschaligheid, netwerken en samenwerken. Maar dat samenwerken wordt gefaciliteerd door dienstenaanbieders die daarvoor een tegengestelde koers varen: centralistisch.

"Ja. Maar je hóeft niet. En je gebruikt die diensten toch alleen maar?" zul je zeggen. Was dat maar zo. De dienstenaanbieders maken het voor de gebruiker bijzonder aantrekkelijk álles binnen hun omgeving te doen. Daardoor kun je bestanden virtueel van de ene naar de andere plek slepen, maar wel op hún servers.

Je glijdt vanzelf naar binnen. Als je aan teksten werkt, is dat delen handig maar ook de mogelijkheid beelden toe te voegen. Als je beelden opslaat, wil je ze vast bewerken. Zo haken er steeds meer diensten aan. Totdat je, als een vlieg de zoete lokgeur volgend, vastzit en niet zonder kleerscheuren loskomt.

Het is veel te kortzichtig jezelf voor te houden dat gebruikersgemak vooropgesteld moet worden. Dat draagt een waanzinnig risico in zich dat anderen gaan bepalen wat dat is. De gebruiker heeft per definitie nóóit de macht en mogelijkheden om dat zelf te doen. De vraag die je je kunt stellen is tot waar de vergelijking met sovjetstaten op gaat.

Bizar? Ook niet nieuw - maar wél ENORM belangrijk: sinds wanneer bepaalt een bedrijf of jouw identiteit klopt? Sinds wanneer houdt een beursgenoteerd bedrijf in de gaten wat je doet? En... wat doen ze als het economisch tij tegenzit?

Het bedrijf? Facebook. Of kom jij nooit de optie 'Inloggen met Facebook-account' tegen?