Slapend sms'en

Slaapwandelen kende ik. Maar dat er ook zoiets bestaat als slaap-sms'en is voor mij nieuw: Sleeptexting is the new sleepwalking. Ik lees het net in The Atlantic.

Het is eigenlijk wel een logisch verhaal; dat je in je slaap nog handelingen kunt uitvoeren. Dan is het logischerwijs ook mogelijk te sms'en. En moorden te plegen. Dat schijnt dus werkelijk te kunnen.

Juist die sms'jes - en de moorden - zetten me aan het denken. In tegenstelling tot een 'klassieke slaapwandelaar' hebben die acties namelijk gevolgen. Een rondwandelend kind is meer een bijzonderheid en goed voor de anekdotes later. Zo stond één van onze beide zonen toen-i een jaar of zes, in de winter, in een open voordeur: "Ik moet plassen!".

Eerlijk gezegd heb ik het zelf ook eens meegemaakt; een jaar of acht geleden. Mijn vader was een paar jaar eerder overleden en mijn moeder woonde nog steeds in het oude huis, alleen.

'Heel zeker' zit in m'n geheugen. Heel zeker dat ik 's nachts de telefoon hoorde gaan, opnam en niets hoorde. Omdat ik dacht dat het m'n moeder was die niet goed was geworden, heb ik me aangekleed, ben ik in de auto gesprongen en naar haar toe gereden. Je raadt het: helemaal duister en in rust. Ik dus weer terug.

Het bijzondere is dat ik helemaal bij zinnen was. Dat die telefoon ging, was volgens mij - toen direct al duidelijk - nooit gebeurd. Dat moet suggestie zijn geweest. Vreemde ervaring, hoor.

Maar dat zijn allemaal gevolgloze acties. Het kost je benzine. Of je krijgt het koud. En er schijnen koelkasten leeg te kunnen worden gegeten.

Interessanter wordt het als je blijkbaar ook gaat sms'en. Want aan die sms-boodschap valt níet te zien of-t-i door een bewust of een slapend persoon is gestuurd. Je zal maar iets heel ongewensts in gang zetten op die manier!

Het bepalen van identiteiten in de digitale wereld is al complex genoeg. Identiteitsdiefstal is echt geen 'dingetje', met de nadruk op -tje. Daarvoor hebben we aardig arsenaal aan authenticiteitbepalende procedures, die nog lang niet waterdicht zijn. Tussen haakjes: dat waren de methoden in de analoge wereld evenmin. Handtekeningen vervalsen is zelfs een vaardigheid geweest van middelbare scholieren met een slecht rapport, en grote criminelen. Maar aan de digitale omgeving stellen we andere, veel hogere eisen dan aan de bestaande.

Wat gaat er gebeuren als de betrokkene wél zelf iets verstuurd, mét de juiste codes en veiligheidswaarborgen? Maar slápend! In deze tijd is het argument van 'een vreemd tijdstip' ook behoorlijk zwakker. Kunnen we niet plaats- en tijd-onafhankelijk transacties uitvoeren? En doen we niet ook?

Of het helpt om een half uur voordat je gaat slapen alle apparaten uit te schakelen, weet ik niet. Dat wekt de indruk alsof 'het probleem' in de apparaten schuilt. Dat lijkt me onjuist: we zijn het zélf.

Mij zou het niet verbazen als slapende mensen net zo makkelijk een tablet of smartphone aanzetten als de slaapwandelende tvkijker de tv.

De Zwarte Gaten zijn hier

Astronomisch klopt er vast geen barst van. Beeldsprakig vind ik 'm wel leuk: softwaregebruikers die worden binnengezogen door de fabrikant.

De energiebron daarvoor is bekend: gemak.

In de wereld die het Internet heet, doen zich ontwikkelingen voor met effecten in de reële wereld. Effecten die we nooit echt voorzagen.

Ergens de afgelopen jaren heb ik beweerd dat grote bedrijven zich steeds meer gaan gedragen als natiestaten. Da's absoluut geen oorspronkelijk idee. De kritiek op multi-nationale ondernemingen stamt al uit de vorige eeuw. Hun arrogantie - "dan vertrekken we toch uit Nederland" - leek hen buiten de rechtsorde te plaatsen. Alsof je een gladde aal of kledderige kwal probeert vast te pakken.

Het is nog erger.

Nu zitten we met globale ondernemingen. Ondernemingen die niet eens fysieke producten verkopen, maar die vooral uit zijn op mensenzielen. Zij verkopen gemak aan de afnemers van hun diensten. En zoals ooit de zuilenstructuur Nederland in onzichtbare kolommen verdeelde, zo verdelen de softwarebedrijven de wereld.

Een dramatische stijlfiguur, zeg je?

Mwah... deels. Maar de vergelijking gaat ver, hoor. Die zieltjes klopt: Google, Apple en consorten strijden om jouw keuze hun hele infrastructuur te gebruiken "want dat levert de gebruiker gemak op". Die zuilen kloppen ook: de grondslag is geen religieuze, maar verder zijn het, als je wilt, afgesloten leefwerelden. Als je wilt, kun je je hele digitale leven doorbrengen in een Googlewereld.

We gaan nog interessante tijden tegemoet. Aan de ene kant lijken we ontwikkelingen te zien die duiden op kleinschaligheid, netwerken en samenwerken. Maar dat samenwerken wordt gefaciliteerd door dienstenaanbieders die daarvoor een tegengestelde koers varen: centralistisch.

"Ja. Maar je hóeft niet. En je gebruikt die diensten toch alleen maar?" zul je zeggen. Was dat maar zo. De dienstenaanbieders maken het voor de gebruiker bijzonder aantrekkelijk álles binnen hun omgeving te doen. Daardoor kun je bestanden virtueel van de ene naar de andere plek slepen, maar wel op hún servers.

Je glijdt vanzelf naar binnen. Als je aan teksten werkt, is dat delen handig maar ook de mogelijkheid beelden toe te voegen. Als je beelden opslaat, wil je ze vast bewerken. Zo haken er steeds meer diensten aan. Totdat je, als een vlieg de zoete lokgeur volgend, vastzit en niet zonder kleerscheuren loskomt.

Het is veel te kortzichtig jezelf voor te houden dat gebruikersgemak vooropgesteld moet worden. Dat draagt een waanzinnig risico in zich dat anderen gaan bepalen wat dat is. De gebruiker heeft per definitie nóóit de macht en mogelijkheden om dat zelf te doen. De vraag die je je kunt stellen is tot waar de vergelijking met sovjetstaten op gaat.

Bizar? Ook niet nieuw - maar wél ENORM belangrijk: sinds wanneer bepaalt een bedrijf of jouw identiteit klopt? Sinds wanneer houdt een beursgenoteerd bedrijf in de gaten wat je doet? En... wat doen ze als het economisch tij tegenzit?

Het bedrijf? Facebook. Of kom jij nooit de optie 'Inloggen met Facebook-account' tegen?