wie ben je als je dood bent?

D66 schijnt een opt out-systeem te gaan voorstellen voor orgaandonatie. Iedere Nederlander, zo wordt dan bij wet geregeld, is dan orgaandonor tenzij hij aangeeft dat níet te willen zijn. Die handelwijze van de opt out is jarenlang gehanteerd door sluwe marketeers, die klanten daardoor gevangen hielden 'omdat ze niet (op tijd) opzegden'. En niet voor niets is die aanpak steeds meer aangevallen én afgebroken.

De discussie over organen is geen eenvoudige waarin een absoluut gelijk bestaat. Het bijzondere is dat hij feitelijk gaat over wie we zijn, wat een mens een mens maakt en over identiteit. Ik denk dat je daarin geen generieke maatregelen kunt nemen. Want we zijn en denken allemaal anders (te zijn).

Blijkbaar houdt D66 er een technocratisch wereld- en mensbeeld op na van een wereld waarin ratio en zakelijkheid leidinggevend zijn. In zo'n visie is het logisch dat zo min mogelijk wordt verspild: van menselijke energie in de vorm van arbeid, arbeidstijd en -productiviteit of in de vorm van menselijk talent en scholing tot en met de reparatie van het menselijk lichaam. Het frappante is dat bij een technocratisch wereldbeeld impliciet een vrij passief mensbeeld past, van een mens die vooral lid is van een collectief en daarna individu. Frappant omdat een partij als D66 individuele ontwikkeling en verantwoordelijkheid hoog in het vaandel heeft.

Waar soms té makkelijk overheen wordt gestapt, is het beeld dat je hebt van jezelf. Een stuk controversiëler is het vraagstuk van de handel in organen. Deels omdat er géld wordt gevraagd, maar deels ook omdat die discussie ook raakt aan de beschikbaarstelling van organen uit lévende mensen. Dat is een interessante. Want blijkbaar is er dan verschil tussen levend en dood donor zijn.

Stel: je valt dood neer. Waar je dan naar kijkt, is een dood lichaam. En al eeuwen wordt er nagedacht over de vraag of jij dat dan nog bent. In religieuze termen: waar zit de ziel? Maar wat voor de een een leeg omhulsel is, is voor de ander nog steeds deel van een individu. En van een leeg omhulsel is het eenvoudiger onderdelen hergebruiken, dan van een bestaand individu. Een bestaand individu omdat in die beleving de dood blijkbaar uit meerdere componenten bestaat: een lichaam én een geest. Dan wordt het een stuk complexer om daar iets uit weg te halen.

In een wereld die steeds voller wordt en met een kennis die het mógelijk maakt, wordt het steeds verleidelijker rationeler om te gaan met lichamen. Persoonlijk denk ik dat dat ook kán. Een mens gaat van Niets naar Niets. Maar dat neemt níet weg dat in alle gevallen afscheid van iets moet kunnen worden genomen en dat er respect moet zijn voor diegenen die anders denken over het Leven. Het roept overigens ook de vraag op wanneer je de Grens oversteekt: stel dat iemand eindeloos lang ingevroren blijft, cryogeen is, in afwachting van ontdooiing in betere tijden, leeft hij dan? Let op: hij blijft dus uiteindelijk permanent cryogeen.

Dat het een complexe zaak is, blijkt ook wel uit de commentaren die je aantreft op het internet over dit onderwerp. Zo zijn er - jammer genoeg - ook vrij veel mensen die vinden dat hun lichaam niet gebruikt mag worden ter redding van bepaalde groepen anderen: moslims voorop. Ook dat is een interessante positie, omdat ook zij daarmee aangeven dat een lichaam niet een neutrale entiteit is.

Wat mij betreft, gaan we een stuk efficiënter om met ons stoffelijk omhulsel. Maar ik moet toegeven dat dit onderwerp toch echt wel van een andere orde is dan een wettelijk rookverbod 'omdat dat de collectieven volksgezondheid schaadt'. En persoonlijk vind ik de luiheid van de voorstanders - 'men vergeet een codicil in te vullen en dus lopen we veel mis' - geen argument om daar de tegenstanders dan onder te laten lijden.

Maar ja, D66 ga ík toch al niet stemmen.

Vrijdenkende laaglanders

Toen ik er werd geboren en de eerste elf jaar van mijn leven doorbracht, was het nog een zelfstandige gemeente. Een dorp eerder, alhoewel wij wél het eerste echte winkelcentrum van Nederland hadden: In de Boogaard. Rijswijk, dus. Dat zich haast Gallisch standvastig verzette tegen grote buurman Den Haag. En die strijd nooit verloren heeft, noch gewonnen. Beide gemeenten zijn inmiddels min of meer vergroeid.

Den Haag was voor ons de natuurlijke oriëntatie. Daar deed je inkopen die de plaatselijke De Gruyter-supermarkt of boekhandel Paagman te boven gingen. In 'de stad' had je VenD, de HEMA, de Passage en De Bijenkorf. Dat er ook een Bonneterie is, ontdek je pas als je uit de richting van Wassenaar naar Den Haag gaat. En dan weet je ook meteen dat dat niet Jouw Soort Winkel is.

Met Den Haag heb ik een complexe relatie. Iets van haat-liefde. Nog steeds mis ik bijvoorbeeld de sfeer van het voormalig station Staatsspoor. Dat is alweer een hele poos Den Haag Centraal. En daarmee zit je meteen in het lelijkste deel van Den Haag: de wijken rondom Den Haag Centraal, en in het bijzonder rond het Spuikwartier. Met de megalomane departmentale gedrochten is dat een zeldzaam lelijk gebied geworden, en het gáát maar door.

Van de week liep ik uit de richting van het Provinciehuis en de laagvlakte die ze in Den Haag Malieveld noemen, naar station Den Haag Centraal. Rechts voor je zie je dan het gebouw van OC&W, voor 'cultuur' behoorlijk nietszeggend. Je ziet nog net het VROM-gebouw, nog steeds één van de boeiendste daar. Verder richting de binnenstad zie je de mislukking van VWS, met z'n 'cockpit'. Welke idioot dat bedacht.... vast iemand met een UFO- of pilotencomplex. En dan lijkt de stijl van dat pan nog gejat uit de strips van Superman. Houden we aan die kant nog één complex over, met drie torens: BZK en Justitie. Zó lelijk, dat zelfs de kleurgrap rood-wit-blauw waarin de drie torens zijn uitgevoerd, werkt als een vlag op een modderschuit.

Aan de linkerkant is het ietsiepietsie beter. De nieuwbouw van Babylon is ook niet bepaald spectaculair, maar in elk geval wel luchtiger. En het nieuwe station... dat is nog niet klaar. Maar de tekeningen en fotomontages doen het ergste vermoeden.

Kortom, het is zó lelijk.

Maar het is ook zo groot. De menselijke maat is verdwenen. Wie zich in deze wijk beweegt, voelt de nietigheid. Het zal je duidelijk worden gemaakt: hier telt het individu niet. Hier worden Grootse Dingen gedaan in het Algemeen Landsbelang.

Je mist er de de krácht van Nederland door alle eeuwen heen. Je mist er de weidsheid van de zee, van de polders, van de voorbijrazende wolken. Je mist er daardoor de openheid van geest.

Wat je ervoor terugkrijgt, is een geconstrueerd berglandschap. Een gebied waarin je slechts meters ver kunt kijken, waar de geest niet verder weg kan dwalen tot aan het kantoor aan de overkant. Waar de lucht en de horizon niet meer zijn te zien.

Dat is o zo belangrijk: spelen. Niet voor niets hechten creatieve bedrijven veel waarde aan sfeer. Niet voor niets rouwen mensen over het verdwijnen van oude, inefficiënte werkplekken in ruil voor nieuw. Want die oude gaf ruimte voor creativiteit, éiste dat bijna. Kijk alleen de documentaire over het verdwijnen van studio Plantage maar. Of bezoek de nieuwe versies van pop-/cultuurpodia als Paard en O13. Ben jij betrokken bij zo'n bedrijf? Zoek dan oudbouw. Zoek dan een pand en omgeving die jouw creativiteit, flexibiliteit en inventiviteit uitdagen. Dat is nódig. Dat is noodzakelijk. Want anders slaat dat allemaal dood, zoals in Den Haag.

Den Haag imiteert, zoals meer grote steden, de ooit als bekrompen beschreven cultuur van geïsoleerde bergdorpen en -steden. Want daar stappen we nogal luchtigjes overheen: maar in dit berglandschap werken mensen. En die mensen zijn bezig als 'overheid' de samenleving in goede banen te leiden. Als bergbewoners.