Tegelijk voor- en achteruit

Vandaag was ik in Leiden aanwezig bij een 'publiekssymposium', het vijfde alweer. De titel: Human potential: Optimaliseer jezelf, train je hersenen. Negen hoogleraren deden zo'n 800 aanwezigen kond van ontwikkelingen op hun vakgebied die te maken hebben met human potential, vertaald als vitaliteit. Een - vrij beperkte - reportage vind je bij VOLnieuws, de regionale nieuwswebsite.

Het is goed te zien dat eindelijk wordt erkend dat gezondheid, een belangrijke factor in het licht van vitaliteit, niet generiek te benoemen is. Gezondheid en ook vitaliteit zijn individueel bepaald. Voor de regelmatige lezers van dit blog is dat geen ontdekking. Het wordt hier al langer beweerd. Wat voor de een positief is, kan dat voor de buurman niet zo zijn. We zijn uniek, en slechts in beperkte mate vergelijkbaar. Ja, dat geldt voor meningen, gevoelens of voorkeuren, zul je zeggen. Welnu, de wetenschap weet nu dat het ook geldt voor gedrag dat (deels) wordt opgeroepen door chemische reacties. Het pilletje dat bij de een goed werkt, hoeft dat niet per definitie - in een vergelijkbare situatie - ook te doen bij een ander.

Het is wel iets om bij stil te staan.

In de huidige tijd horen wel overal om ons dat we te maken hebben met innovaties die ons leven ingrijpend zullen veranderen, zeker in het gezondheidsdomein. Dat zal wellicht ook gebeuren. Maar wie weer eens hoort hoe medische ontwikkelaars daarin staan, houdt de overdrachtelijke slag om de arm. Het gaat nog heel lang duren.

Wat techpredikers bijna altijd ontbreekt, is vakkennis van het betreffende domein. Zonder rekening te houden met de restricties die wellicht daaruit voortvloeien worden toekomstbeelden vrijblijvend. Dan gaan robots ons op vrij korte termijn helpen en op middellange termijn worden bestuurd door hersengolven. De eerste voorbeelden zijn er immers al.

Die eerste voorbeelden zijn echter in onze lekenogen indrukwekkend, maar vaak nog niet meer dan vingeroefeningen. Vooral de hersengolvenbesturing heeft iets verleidelijks en komt geregeld om de hoek. Vandaag bleek weer 's hoe ver die nog zijn.

We kunnen met hersenactiviteit machines bedienen. Dat is zo. We weten ook vrij goed welk gebied van de hersenen wat doet. Maar we weten ook dat hoe nauwkeuriger we kijken, hoe complexer en gedetailleerder die bediening werkt. En vooral: hoe persoonlijk. En dan hebben we het nog niet eens over het niet kunnen determineren uit hersengolven of we aan een hamburger of aan een pizza denken als we aan voedsel denken, zoals één van de hoogleraren, eufemistisch 'een internationaal vermaard deskundige', zei.

Dat het nog een tijd gaat duren heeft met het verkrijgen van die kennis te maken. En met de eisen die men stelt. Er moet ook bewijs zijn dat die aansturing klinisch werkt, dat ze generiek is, dat ze 99,9% betrouwbaar werkt. Het mag niet zijn, zoals nu nog gebeurt, dat de door een ALSpatiënt met hersenactiviteit bestuurde robotarm plots gaat zwenken en zwaaien, omdat de aandacht verschoof.

Die erkenning van de unieke mens is mogelijk een nog grotere verandering dan de technische snufjes en deeloplossingen. Het betekent dat de medicus (weer) vakman moet worden en minder technisch specialist of operator. De chirurg kan dat nog worden, maar de internisten en de oncologen niet. Sterker, die laatsten zijn al geconfronteerd met de per patiënt unieke medicatiemix.

Ooit weleens bij stilgestaan dat wij, westerse werelden, wel eens een fasewisseling kunnen doormaken die ons dan wel op een technisch hoger level laat leven, maar met dezelfde onbekendheden die de chirurgijn had aan het eind van de middeleeuwen? Vooruitgang én achteruitgang in een. Fascinerend.

Raar, zeg, dat je dik bent

Je hebt van die gedachten die je vaker bekruipen. Omdat ik iedere dag blog, zal dat ook hier vast wel voorkomen: dubbels. Dat moet je dan maar opvatten als teken dat het mij meer dan eens bezig hield.

Vandaag zat ik wat te bladeren in de VPROgids, op het toilet. Want, geen idee hoe het bij jullie gaat, de gids gebruiken we haast nooit meer. Als hij na een week bij het oud papier belandt, ligt-i vaak nog open op zondag of maandag. Soms is-t-i helemaal niet open geweest. En toch staan er (soms) leuke dingen in. Van die achtergrondjes bij tvprogramma's. Vaak ook tvprogramma's die echt niet overal zijn te zien. Of met extra abonnementen. Arte, BBC3 en 4: leuk te weten wat daar te zien is en jij niet zult zien.

Maar goed. Ik bladeren. En toch weer wat geleerd van de VPRO. Ik wist niet dat er een literaire stroming is opgekomen die de redactie obilit noemt: boeken waarin vreten en dus ook de dikkerd hoofdonderwerp zijn. Ik ben in elk geval om. Big Brother - de omschrijving, OK - fascineert me. De Middlesteins overigens ook. Nu nog vooral zorgen de titels níet te vergeten.

Het artikel ga ik twee keer citeren. De eerste is dit, zonder commentaar omdat-i o zo duidelijk is:

De dieetindustrie is de enige winstgevende bedrijfstak ter wereld met een mislukkingspercentage van 98 procent.

Werkelijk, we zijn gék. Zo zag ik gisteravond Jack Wouters praten in een kunstprogramma. Een jojo, die man. Dik, magerder, weer dik (en dan naakt in de voorstelling. Een hóóp vlees, hoor).

Het tweede is dit en gaat over de schrijfster zelf:

die om de dag vijftien kilometer hardloopt, dagelijks reeksen loodzware crunches afwerkt en slechts één maaltijd per dag eet.

Daar op het toilet schoot me de gedachte weer te binnen: hoeveel tijd kost je dat allemaal? Het zit me vaker dwars als ik weer 's gezondheidsadviezen zie. Ze kloppen als een bus. Dat is het probleem niet. Veel bewegen ís gezond. Uitgebalanceerd eten ís gezond. Rust nemen door meditatie of vakantie ís gezond.

Maar als je werk hebt waarvan je doodmoe thuis komt: hoe doe je dat dan? Je bent al afgepeigerd.

Ik snap maar niet waarom we dat als samenleving blijkbaar niet wíllen snappen dat gezondheid inderdaad is gekoppeld aan sociaal-economische status, dat arm(er) vaak ook slecht(er) betekent, maar dat minstens zo belangrijk de beschikbare tijd is. En nee, dat is geen 100%-kwestie van prioriteiten of kiezen.

Het is allemaal zo mooi als je je werktijden zélf kunt bepalen, als je níet afhankelijk bent van anderen voor vrije tijd. Maar wat als je dat níet kunt?!